Nola engainatzen gaituzten!

JOSE MARI ESPARZA ZABALEGI

70eko hamarkadako sindikalistok euskal langileen mugimenduaren garaipen historikoa ezagutu genuen. Nehoiz ez zuen langile klaseak hainbesteko lorpenik eskuratu: greba garaileak, kontratu finkoak, soldata eguneratzeak… Familia bat soldata bakar batez mantentzen zen, eta hamar urte baino gutxiagoan etxebizitza berri bat erostea posible zen.

Emakumearen etxeko lanak familiaren ekonomiari eta aitona-amonen zaintzari eusten zien, zaharren ondarea familian atxikiz. Ergo, merkatuan ordaintzen ez bazen ere, lan guztiz produktiboa zen. Deituriko Gerra Hotzak —sobietarrekiko eta iraultzekiko beldurrak— ahalbidetu zuen sindikalismo boteretsu hura eta Ongizatearen Gizartea.

Baina ekuazio hartan zerbait falta zen: emakumeek unibertsitatean ikasteko eskubidea, lan merkatuan sartzea, independentzia ekonomikoa… Eta horretan ari ginela erori zen Berlingo harresia, 1989an. Kapitalismoaren garaipen globala izan zen hura, eta sistema mendebaldarra sobietar “anaia beldurgarriari” esker erauzitako gainbalioak berreskuratzen hasi zen.

Bat-batean, sistema bera “feminista” bihurtu zen: emakume guzti-guztiek zortzi orduko lanaldia bete behar zuten. Lehen migrazio-mugimendu erraldoia izan zen hura, familia-unitate zaharra desorekatu zuena. Urte gutxiren buruan, etxebizitza bera erosteko bi soldata eta hipoteka-urteen hirukoitza behar ziren.

Gaur egun, nire fundizio zaharreko langileek 70eko hamarkadan kobratzen genuenaren erdia kobratzen dute. Sindikalismoaren mundutik, ordea, nehork ez zuen bestelako irtenbiderik planteatu: bikoteko batek bakarrik lan egitea; edo bakoitzak lanaldi erdia egitea; edo etxeko lanak ordaintzea; edo Suediako feministek proposatzen zuten bezala, emakumeak fabriketara sartzen ziren neurri berean gizonak sukaldeetara eramatea.

Deus esan gabe irentsi genuen aukerarik txarrena, eta are gehiago: konkista sozialtzat txalotu genuen. Lanaldia bikoiztu genuen erosteko ahalmen berari eusteko; emakumeari zama handiagoa ezarri genion; eta aberatsak aberatsago egin genituen.

Gaur egun, gazteek gurasoek izan zutena baino etorkizun okerragoa dute. Bakarrik bizi den jendea gero eta gehiago da. Gizarte likidoa eraiki da: kontsumitzaile eta langile prekarizatuak baino behar ez dituena. Solidarioa izatea, familia, sindikatua, nazioa edo komunitatea indartzen duen egitura oro suntsitu egin behar dira, jende bakartia sortzeko: etniarik, aberririk, sustrai historikorik eta memoriarik gabeko herritar globalak.

Laneko, etxeko eta ingurumeneko estutasunaren aurrean, euskal emakume askok uko egiten diote amatasunari. Seme-alabak izan nahi ez dituzten gazteen kopurua gora doa, eta nehork ez du esaten hori ez dela askatasunaren adierazgarri hutsa, baizik eta gaitz sozial baten sintoma.

Europako jaiotza-tasarik txikienetako bat dugu jadanik. Ezagutu dugun Euskal Herria desagertuz doa. Ikastolak itxiko ditugu “aniztasun kulturala” irabazteko. Gure emakumeek “guk erditu, geuk erabakitzen dugu” aldarrikatzen dute, baina hori utopia hutsa dela dio egileak. Azken unean erabakiko dute preserbatiboa erabiltzea ala ez, baina ordurako dena erabakita dago: bankuak, hipotekak, patronalak, kontziliatzeko ezintasunak eta laguntza faltak.

Jaiotza-tasaren hondoratzea ez da bikoteen erabaki aske baten ondorio —geure buruari sinetsarazi nahi diogun bezala—, baizik eta munduko tramoiaren jabeek ezarritako baldintzen emaitza.

Baina “Anaia Handiak” untxiak ateratzen jarraitzen du xisteratik. Haurtxorik ez dela jaiotzen? Lasai. Bat-batean, hedabide guztiek emigrazio masiboaren abantaila handiak goraipatzen dituzte. Eskulan merkea erruz, jatorrizko herrialdeak espoliatu ostean ekarria: esklaboen salerosketa zaharraren bertsio modernoa.

Confebask patronalak emigrazio masiboa eskatzen du, eta nehork ez du zalantzan jartzen zer nolako “garapen eredua” planteatzen duten, ezta horrek euskal herriarentzat izan ditzakeen ondorioak ere, globalizazioaren itsasoan hain txalupa txikia izanik.

Gobernuek eta komunikabideek bidea errazten dute. Eta zergatik Mediterraneoa blindatzeko era anker hori, baldin eta %95 legez heltzen bada? Egilearen arabera, PSOEren eta Marokoko satrapiaren arteko akordio sekretuek beste klausula batzuk ere izango zituzten, sahararren auziaz gain.

2022an, Pedro Sanchezek eta Joe Bidenek Washingtonen negoziatu omen zuten AEBetako mugan pilatzen ziren migratzaileak Europara bideratzea, eta Euskal Herrian inork ez zuen ahotsa goratu galdetzeko nortzuk ziren gure migrazio politika erabakitzeko legitimitatea zutenak.

“Buenistek” eta zenbait GKEk txalo egiten dute, eta “nahi beste etortzeko” esaten dute. Sasiezkerra, eskuina eta Confebask; Espainia eta AEB: guztiak ados. “¡Qué país, Mikelarena!”

Orain arte uste genuen esklaboaren defentsak esklabotza abolitzera behartzen zuela; langabetuari laguntzeak langabeziari aurre egitea zekarrela; eta gaixoa sendatzeak ezin zuela gaixotasuna desagerraraztetik bereizi.

Baina gaur egun, emigranteentzako laguntza eta elkartasuna —Euskal Herrian nork ukatuko luke hori?— eliteek sustatutako emigrazio masiboaren aurkako borrokarekin uztartu behar direla esaten baduzu, ez dira faltako lepora jauzi egingo dizuten “progre” berriak: kapitalaren kantzerbero bihurtutakoak.

Egilearen arabera, progresia otzana izan da Covid-19aren garaian eliteek agindutakoa zalantzarik gabe bete zuena. Ezker epelak, berriz, ez du oraindik argi ikusten Iranen, Ukrainan, Venezuelan eta mundu osoan inperialismo yankia eta NATO garaitu beharra dagoela mundu multipolar bat nahi bada, non pobreek eta herriek maniobra-tarte handiagoa izango duten.

Azken batean, sasiezkerrak ez omen daki gai horiei buruz eztabaidatzen berehala etiketa batzuk erabili gabe: matxista, xenofobo, espezista, pro-Putin, terraplanista edo neofaxista.

Eta egileak amaieran gogorarazten duen bezala, 70eko hamarkadako borroka sindikal haietan Marxengandik ikasi zuten leloa oraindik ere indarrean ote dago galdetzen du: “Ideologia nagusia klase menderatzailearen ideologia da”.

Edo jadanik ez da horrela?